مسجد جامع پُل خشتی یا مسجد جامع لب دریا ، بعد از مسجد شاه دو شمشیره علیه الرحمه دومین مسجد بزرگ کابل است
. این مسجد مرکز در وسط گذر های قدیمی شهر، چون چهار چته٬ گذر قصاب کوچه٬ گذر کتابفروشی و مراد خانی و باغ علیمردان و بارانه از یک طرف، و از طرف دیگر سرای شاهزاده، طلافروشیها، مندوی کابل و جاده نادر پشتون قرار گرفته است .
این مسجد که منار و گنبد آن از گوشه و کنار شهر کابل قابل دید است تاریخ بس طولانی دارد. طبق روایات، بنای این مسجد بالای یک معبد گذاشته شده که به مروز زمان از بین رفته بود. مسلمانان عرب که در نصف اول قرن اول هجری وارد کابل گردیدند خرابه معبد مذکور را هموار و سنگ اول این مسجد را گذاشتند.
تعمیر اساسی این مسجد در زمان سلطنت تیمورشاه درانی در سال ۱۱۸۷ هـ ق آغاز گردید. اما نسبت سفر های طولانی به جانب نیشاپور و سند و بلوچستان و بعضی عوامل دیگر چون اختلافات داخلی وزرا به اتمام نرسید .
بعد از وفات تیمورشاه پسرش شاه زمان مسجد پل خشتی را در سال ۱۲۱۳ هـ ق = ۱۷۹۸م به پایه اکمال رسانید .
در زمان تیمور شاه درانی مطابق به امور مهندسی و معماری قندهار در نزدیک مسجد جامع از خشت پخته و گچ بالای دریای کابل پل ساخته شد، که بنابران از طرف عوام بنام مسجد پل خشتی شهرت یافت .
در زمان سلطنت عبدالرحمن خان، در قسمت وسطی آن مسجد دیگری بنا کردند که در سال ١٢٧١ هـ.ش. تعمیر آن به شکل یک منزله و دارای سه دالان، هفت وراق و بیست و یک گنبد تا اندازۀ تکمیل گردید. در وسط هر گنبد آن یک ـ یک دانه چراغ کلان که با تیل خاک میسوخت آویزان کردند که توسط لنگر های زنجیری پائین و بالا میگردید. این چراغ ها در آن زمان عظمت خاصی داشت.
برای نوشتن آیات قرانکریم به خط کوفی و ثلث به طول هشتاد و هشت متر بروی اطراف دیوار بیرونی آن خطاطی نمود.
گچ کاری داخل و خارج مسجد از شهکار های معماری همان دوره به شمار میرفت. روی فرش داخل مسجد ضدله کاری شده و صحن مسجد با تخته سنگ های عادی فرش گردیده و با اندازه یی ظریف و صاف گردیدکه با سنگ های مرمر همسری میکرد.
به طرف شرق مسجد و طرف بازار پُل خشتی سه دروازه اعمار گردید و بالای دروازه های مذکور گنبدی اعمار گردید. بالای گنبد دروازۀ وسطی که نظر به دروازه های دیگر بزرگتر بود یک اذان خانه چوبی به رنگ آبی که دارای هشت رُخ بوده و با وراقها مزین گردیده بود، اعمار شد.
در زمان امیر حبیب الله به مساحت صحن مسجد افزوده شد و یک منزل دیگر از چوب و آهنپوش بالای طبقۀ اول به سبک بسیار زیبا اعمار گردید.
در سال ١٣٠٣ هـ. ش. نظر به فرمان شاه امان الله یک مدرسۀ ابتدایی نیز در مسجد مذکور برای اطفال نوآموز دایر گردید. در زمان نادر خان نیز ترمیمات اساسی دیگر در ساختمان مسجد علاوه شد. حوضی برای وضوی نمازگزاران اعمار گردید.
به دستور محمد ظاهرشاه به تجدید و توسعۀ آن مطابق سبک معماری عصری مساجد بزرگ ممالک اسلامی پرداخته، و بدین ترتیب سنگ تهداب مسجد بزرگ فعلی در اوایل سال ١٣٣٤ گذاشته شد.
منار مسجد فعلی٦٢ متر و گنبد سبز رنگش از کرسی، ١٨ متر ارتفاع دارد گنجایش سه هزار نمازگزار را در یک وقت دارا میباشد. ساختمان جدید مسجد پُل خشتی که تماماَ ایوان رواقهای طبقه اول و دوم، زینه های عریض دهلیز ها و دیوار های آن از سنگ مرـ مر شفاف ساخته شده و روی گنبد آن با کاشی سبز آبی رنگ مزین گردیده به روز چهارم عقرب سال ١٣٤٥ افتتاح شد.
در وسط گنبد یک چراغ بسیار بزرگ (قندیل) آویزان گردیده که یک هزار و ششصد کیلوگرام وزن دارد. قندیل مذکور شکل کروی داشته ، سه صد چراغ در آن روشن میشود. مسجد دارای سیستم های مرکز گرمی و بلندگو بوده و مجهز با سقاخانه (محل وضو) و شبکه آبرسانی و تشناب های متعدد میباشد. حصه بیرونی منزل دوم آن با یک نوار سبز رنگ لاجوردی کاشی تزئین شده که با خطوط مزین با آیات کلام الله مجید زیبایی مسجد را فزونی داده است. همچنان دیوار های احاطه نیز با وراق های کاشی تزئین شده است.
